Vrijwel elke patiënt die een botoxbehandeling overweegt, vraagt me vroeg of laat wat er mis kan gaan. Terecht. De bijwerkingen van botox zijn in de meeste gevallen mild en tijdelijk, maar ze verdienen een eerlijke uitleg, omdat ze veel vertellen over hoe zorgvuldig een behandeling moet verlopen en hoe je als patiënt het risico mee kunt beperken.
Welke bijwerkingen botox meestal geeft
De meest voorkomende reacties zitten op de plek van de injectie zelf. Een kleine rode bult, lichte zwelling of een blauwe plek verdwijnt doorgaans binnen enkele uren tot ongeveer een week, terwijl sommige patiënten daarnaast een licht gevoel van druk of een milde hoofdpijn ervaren die na een tot twee dagen vanzelf overgaat. In mijn praktijk zie ik blauwe plekken vooral rond de ogen, waar de huid dun is en veel kleine vaatjes lopen. Ze zijn onschuldig. Wie een belangrijke afspraak in het vooruitzicht heeft, houdt daar bij het plannen best rekening mee, want zo'n plek kan een week zichtbaar blijven.
Deze reacties hebben niets met de toxine zelf te maken, want ze horen bij elke injectie met een fijne naald, ongeacht wat je ingespoten krijgt.
Wanneer de toxine zich naar een buurspier verspreidt
Botulinetoxine blokkeert de zenuw-spieroverdracht in de spier waar het terechtkomt. Wanneer het zich verspreidt naar een naburige spier, ontstaat daar tijdelijk hetzelfde effect. Zo verklaar je de twee bekendste nevenwerkingen.
De eerste is een zakkend ooglid, ptosis genoemd. Dat gebeurt wanneer de toxine de spier bereikt die het bovenste ooglid optilt, de m. levator palpebrae, wat bij een frons- of voorhoofdsbehandeling in een klein percentage van de gevallen voorkomt en vanzelf verdwijnt na enkele weken tot hooguit drie maanden. Bepaalde oogdruppels kunnen het ooglid intussen gedeeltelijk optillen.
De tweede is een zwaarder aanvoelend voorhoofd of een wenkbrauw die lager zakt. Dat ontstaat wanneer de m. frontalis, de spier die je wenkbrauw optilt, te sterk wordt afgeremd. Mensen met een van nature lage wenkbrauwpositie of zware oogleden lopen hier meer risico op, en bij hen kies ik doorgaans een andere dosering of laat ik het voorhoofd grotendeels vrij.
Bij behandelingen van de onderste helft van het gelaat speelt hetzelfde principe: een te diepe of te zijdelingse injectie kan de glimlach tijdelijk asymmetrisch maken, en dat merk je vooral bij het lachen of praten.
Waarom er geen tegenmiddel bestaat
Een bijwerking van botox is niet terug te draaien, omdat er geen product bestaat dat de werking onmiddellijk opheft en je dus moet wachten tot het lichaam het herstel zelf doet. Het effect verdwijnt pas wanneer de zenuwuiteinde nieuwe verbindingen met de spier heeft gevormd, en dat duurt ongeveer 3 tot 4 maanden. Dat maakt voorzichtigheid bij de eerste behandeling belangrijk. Ik start bij een eerste behandeling liever met een bescheiden dosis en beoordeel twee weken later het resultaat, in plaats van meteen een hoge dosis te geven die ik niet meer kan terugnemen. Bijsturen kan nog. Terugdraaien niet.
Hoe je het risico beperkt
Het grootste deel van de risicobeperking gebeurt vóór en tijdens de injectie. Als gelaatschirurg ken ik de ligging van de mimische spieren en de zenuwen die ze aansturen, ook de variaties die van persoon tot persoon verschillen. Dat bepaalt waar ik injecteer, hoe diep en hoeveel. Een oppervlakkige, afgebakende injectie op de juiste plaats beperkt de kans op verspreiding naar een buurspier aanzienlijk, terwijl een te diepe of te ruime injectie dat risico juist vergroot.
Ook jijzelf kunt bijdragen na de behandeling. Masseer de behandelde zone de eerste 24 uur niet, vermijd intensieve inspanning gedurende een dag en blijf ongeveer vier uur rechtop. Het wetenschappelijk bewijs voor deze adviezen is beperkt, maar ze zijn logisch en vragen weinig moeite van je. Bij de behandeling van de kauwspier, bijvoorbeeld bij botox tegen bruxisme, liggen de aandachtspunten weer anders dan bij een frons.
Wanneer botox niet geschikt is
Bepaalde situaties sluiten de behandeling uit of vragen extra voorzichtigheid. Bij zwangerschap en borstvoeding wordt de behandeling uitgesteld omdat er onvoldoende gegevens zijn over de veiligheid, en neuromusculaire aandoeningen zoals myasthenia gravis of het Lambert-Eaton-syndroom vormen een reden om af te zien van behandeling. Dat geldt ook bij een allergie voor een bestanddeel van het product en bij een infectie of ontsteking op de injectieplaats. Sommige geneesmiddelen, zoals bepaalde antibiotica uit de groep van de aminoglycosiden, kunnen de werking versterken. Vertel me daarom welke medicatie je gebruikt, ook als het om een geneesmiddel zonder voorschrift gaat.
Wanneer je klachten krijgt die verder gaan dan de injectieplaats, zoals moeite met slikken of ademen, algemene spierzwakte of dubbelzien, neem dan dezelfde dag contact op met een arts. Dit komt bij cosmetische doseringen bijzonder zelden voor, maar het is belangrijk dat je het signaal herkent en niet afwacht. Meer over de werking en indicaties vind je op de pagina over botoxbehandelingen.
Veelgestelde vragen
Is botox veilig voor de gezondheid op lange termijn?
Botulinetoxine wordt al tientallen jaren in de geneeskunde gebruikt, ook voor ernstige aandoeningen. Bij cosmetische doseringen en herhaalde behandelingen zijn ernstige langetermijneffecten niet aangetoond. Een kleine groep patiënten ontwikkelt na jaren antistoffen waardoor het effect afneemt, maar dat is zeldzaam.
Wat doe ik als mijn ooglid zakt na een behandeling?
Neem contact op met de arts die je behandelde, zodat die de situatie kan beoordelen. Het zakken verdwijnt in de meeste gevallen spontaan binnen enkele weken. Er bestaan oogdruppels die tijdelijk helpen, maar die zijn niet voor iedereen geschikt.
Moet ik na de behandeling terug voor controle?
Een controle na ongeveer twee weken is zinvol, omdat het eindresultaat dan beoordeeld kan worden en een eventuele asymmetrie met een kleine aanvullende injectie kan worden bijgestuurd, terwijl een eerdere controle een vertekend beeld geeft omdat de toxine dan nog niet volledig werkt.
Wanneer een afspraak overwegen
Als je twijfelt of botox voor jou geschikt is, kan een consultatie helpen om je situatie te bespreken. Tijdens dat gesprek bekijk ik je gelaatsanatomie, je medische voorgeschiedenis en je medicatie, en we bespreken wat in jouw geval realistisch en verantwoord is. Meer algemene vragen vind je op de FAQ-pagina, en wie benieuwd is naar mijn werk rond het gelaatszenuwstelsel kan terecht bij de pagina over facialisreanimatie. Een afspraak plan je via de contactpagina.
